Çocukların sınırlarını belirlemek neden bu denli önemli? Sınırlar, çocukları korur ve onları yönlendirir. Ama çocuklara sınır koymak, çoğu zaman ebeveynlerin zorlandığı bir konu olabilmektedir. Günümüzde artık ebeveynler için çocuklara sınır koymak daha güç hale gelmektedir. Ebeveyn için çocuğun isteklerine hayır diyememek en önemli etkenlerden birisi olarak görülmektedir. Çocuğumun istediği olmazsa olumsuz etkilenir mi, ilişkilerimiz zarar görür mü benden soğuyabilir mi gibi sorular sınır koyma noktasında anne babaları zorlayabilen bir süreç haline geliyor. Temel ihtiyaçlarını sağladığınız, sevginizi esirgemediğiniz çocuğunuzun gelişimi için birtakım disiplin kuralları koymak düşünülenin aksine onu mutsuz etmez. Tam tersi, gelişimi özenle takip edilen çocuğun gireceği bir ortamda arkadaş edinmesi bile kolaylaşabilir. Bunun nedeni, olumsuz davranışlarını ve dürtülerini kontrol edebilen bireyler olma konusunda önemli adımlar atmalarıdır.
Çocuk disiplinini sağlamaya çalışmak, sanılanın aksine onlara bir şeyi dikte etmek, cezalandırmak veya onlara yaptığınız bir güç gösterisi değildir. Amaç, çocukların kendi iradeleri ile doğru kararlar almalarını sağlamak ve kurallara uymadıklarında sonuçlarını öğrenmelerini sağlamaktır.
Sınır 2 yaşından itibaren ebeveyni ya da bakım vereni tarafından koyulabilir.
Çocuklara Sınır Koymanın Yöntemleri
Etkili iletişim kurma: Çocukların kendilerini iyi ifade edebiliyor olmaları, hayatlarının her evresinde önemli bir niteliktir. Koyduğunuz kurallarda yapmak istemedikleri şeyleri size saygı çerçevesinde ifade edebilmeleri ve bunun üzerinde konuşmanız koyduğunuz kuralların verimini artıracaktır. Onlardan saygı beklerken bu davranışı sizin de göstermeniz önemlidir. Bu süreçte çocuğa bağırmak ya da onu küçümsemek motivasyon düşürecektir.
Net ve tutarlı olmak: Çocuğa koyulan kuralların net olması hem onların daha güvende hissetmesine hem de uyum sağlamasına kolaylık sağlar. Bu noktada onların sağlıkları, güvenlikleri hakkında kesinlikle ayrıcalık tanımayacağın şeyleri de önceden belirtmeniz ve onlara açıklamanız oldukça önemlidir.
Örneğin siz araba kullanırken onun arka koltukta kemerini bağlamış olması onun güvenliği için kaçınılmazdır ve tartışmaya açık değildir. Bunun gibi kırmızı çizgiler dışında kalan konuları uygun şekilde dile getirdiklerinde buna açık olacağınızı bilmeleri ise onlar için önemli olacaktır.
Onların anlayabileceği şekilde konuşmak: Her yaş grubunun anlama ve dikkat potansiyeli farklı olacaktır.
Örneğin üç yaşındaki çocuğunuza sınır koymaya çalışırken bunları uzun uzun anlatmak ve kurallara uymasını beklemek biraz zor olabilir. Bununla birlikte küçük çocuklarınıza ilgili zamanlarda bunları hatırlatmanız, yaptıkları olumlu veya olumsuz davranışlara göre sizin de pozisyon almanız gerekebilir.
Bir etkinlik yaparken verdiğiniz zamanı geçirdiği için başka bir şeyi yapamayacağını söylemeniz bu konuda bir örnek olabilir. Bu örneği hayal ederken aklınıza çocuğunuzun tepkili, kızgın bir hali geliyor olabilir. Sizin göstereceğiniz tutarlı davranış, onun da kuralları ciddiye almasını sağlayacaktır.
Pozitif takviyeler kullanın: Sınırlarınızı belirlerken pozitif takviyeler kullanmak, çocukların istenmeyen davranışlarından kaçınmalarını teşvik eder. İstenilen davranışları sergilediklerinde övgü, teşekkür veya küçük ödüller gibi pozitif dönütlerde bulunmak, çocukların sınırlara uyma eğilimini arttırır.
Mantıklı açıklamalar yapın: Sınırlarınızı çocuklarınıza açıklarken mantıklı ve anlaşılır olmaya özen gösterin. Onlara neden belirli bir sınırla karşı karşıya olduklarını ve nasıl davranmaları gerektiğini anlatın. Bu, onların sınırları anlamalarına ve daha iyi bir şekilde uyum sağlamalarına yardımcı olur.
Esneklik gösterin: Sınırlarınızı belirlerken bazen esnek olmanız gerekebilir. Çocuklar büyüdükçe ve geliştikçe, ihtiyaçları ve yetenekleri değişebilir. Bu durumda sınırları yeniden değerlendirmek ve gerektiğinde ayarlamak önemlidir. Esneklik göstermek, çocukların sorumluluk almayı öğrenmelerine ve kendi kararlarını vermelerine yardımcı olur.
Örnek olmak: Çocuklara sınır koyma konusunda en etkili yöntemlerden biri, sizin örnek olmanızdır. Kendiniz de sınırlara uyun ve istediğiniz davranışları sergileyin. Çocuklar, davranışlarınızı gözlemleyerek ve taklit ederek sınırlara daha kolay uyarlar.
Bu noktada sınırların netliği, içsel olarak çocuğun ihtiyaç duyma, sorumluluk alma, motivasyon, plan, zaman ayırma, yapma becerisine sahip olmasını sağlar. Bu da çocukta geliştirmek istediğimiz olumlu bir karakter oluşumunu sağlar. Belirlenen sınırlar, esnek ama gevşek olmayan; belirli ama tartışılamaz olmayan; tutarlı ama gerektiğinde değişebilir; zorlayacak ama incitmeyecek ve örselemeyecek nitelikte olmalıdır.
Ebeveyn olarak çocuklarımızın bizi taklit ettiğini unutmamak gerekir. Onların uymasını istedikleri kuralları bizlerin de uygulaması bu süreci olumlu etkileyeceği gibi hızlandırmaya da katkı sağlayacaktır. Bu sebeple bizim de koyduğumuz kuralları ve çizdiğimiz sınırları uyguluyor olmamız önem arz etmektedir.
PSİKOLOG
GİZEM SEVİM
